Kiểm soát Salmonella đang trở thành yêu cầu cấp thiết của ngành chăn nuôi gia cầm. Các chuyên gia cho rằng cần triển khai đồng bộ giải pháp từ trang trại đến chuỗi thực phẩm nhằm giảm nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng.

Kiểm soát từ gốc để bảo vệ chuỗi thực phẩm

Ngành chăn nuôi gia cầm Việt Nam đang chuyển mạnh sang sản xuất quy mô lớn, song cùng với đó là yêu cầu ngày càng cao về kiểm soát dịch bệnh và bảo đảm an toàn thực phẩm. Trong số các tác nhân gây bệnh truyền qua thực phẩm, Salmonella được xem là một trong những mối nguy đáng lo ngại nhất khi có thể tồn tại âm thầm trong đàn gia cầm, phát tán ra môi trường và xâm nhập vào chuỗi thực phẩm nếu không được kiểm soát hiệu quả.

Đông đảo nhà khoa học, chuyên gia, doanh nghiệp và đại biểu tham dự hội thảo khoa học về giải pháp kiểm soát Salmonella trong chăn nuôi gà thịt. 

Xuất phát từ yêu cầu đó, ngày 24/7, Trường Đại học Nông Lâm TP.Hồ Chí Minh tổ chức hội thảo khoa học “Giải pháp kiểm soát Salmonella trong chăn nuôi gà thịt”, công bố kết quả nghiên cứu của đề tài “Giải pháp kiểm soát Salmonella Enteritidis và Salmonella Typhimurium trong chăn nuôi gà thịt tại tỉnh Bình Dương”. Đề tài được quản lý bởi Sở Khoa học và Công nghệ TP.Hồ Chí Minh và được tham mưu đồng hành bởi Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.Hồ Chí Minh. Hội thảo quy tụ các nhà khoa học, chuyên gia thú y, doanh nghiệp và đại diện nhiều cơ sở chăn nuôi nhằm chia sẻ kết quả nghiên cứu, đồng thời thảo luận các giải pháp có thể áp dụng vào thực tiễn sản xuất.

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS Lê Thanh Hiền, Trưởng Bộ môn Bệnh truyền nhiễm và Thú y cộng đồng, Khoa Chăn nuôi Thú y, Trường Đại học Nông Lâm TP.Hồ Chí Minh, cho rằng kiểm soát Salmonella không còn là vấn đề riêng của ngành thú y mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết đối với toàn bộ chuỗi sản xuất thực phẩm. Ông nhấn mạnh: “Salmonella là tác nhân gây bệnh có ý nghĩa đặc biệt đối với sức khỏe cộng đồng. Muốn kiểm soát hiệu quả cần triển khai đồng bộ các giải pháp ngay từ khâu chăn nuôi, thay vì chỉ tập trung xử lý ở cuối chuỗi thực phẩm”.

 PGS.TS. Lê Thanh Hiền trình bày các giải pháp tăng cường an toàn sinh học nhằm kiểm soát Salmonella trong chăn nuôi gà thịt.

Theo PGS.TS Lê Thanh Hiền, nhiều vụ ngộ độc thực phẩm xảy ra trong thời gian qua cho thấy Salmonella vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây các bệnh lây truyền qua thực phẩm. Điều này đặt ra yêu cầu phải xây dựng hệ thống giám sát, cảnh báo và phòng ngừa ngay từ trang trại nhằm hạn chế nguy cơ phát tán mầm bệnh ra cộng đồng.

Các chuyên gia tại hội thảo cũng chỉ ra rằng Salmonella có thể tồn tại trong cơ thể gia cầm mà không gây biểu hiện bệnh rõ ràng. Vi khuẩn được bài thải qua phân, làm ô nhiễm chất độn chuồng, nguồn nước, thức ăn, côn trùng và nhiều yếu tố khác trong môi trường chăn nuôi. Khi chuỗi sản xuất không được kiểm soát chặt chẽ, mầm bệnh có thể tiếp tục lan truyền trong quá trình vận chuyển, giết mổ và chế biến thực phẩm, làm gia tăng nguy cơ đối với người tiêu dùng.

Tại hội thảo, AviPro Salmonella DUO được giới thiệu như một giải pháp vaccine sống đường uống giúp kiểm soát Salmonella ngay từ nguồn trong chuỗi sản xuất gia cầm. Vaccine được thiết kế để kích hoạt đồng thời 3 cơ chế miễn dịch gồm: miễn dịch cục bộ tại niêm mạc ruột, tạo kháng thể IgA tiết và miễn dịch hệ thống thông qua đáp ứng tế bào. Nhờ đó, vi khuẩn Salmonella được kiểm soát ngay tại đường ruột trước khi xâm nhập vào cơ thể, góp phần giảm nguy cơ lây nhiễm trong đàn, bảo vệ trứng và gà giống, đồng thời nâng cao an toàn thực phẩm và giá trị của chuỗi chăn nuôi.

Từ kinh nghiệm quốc tế, nhiều quốc gia đã xây dựng chương trình kiểm soát Salmonella với các chỉ tiêu rất nghiêm ngặt. Chẳng hạn, Liên minh châu Âu đặt mục tiêu tỷ lệ đàn giống nhiễm các chủng Salmonella mục tiêu không vượt quá 1%, đồng thời yêu cầu thực phẩm lưu thông không phát hiện Salmonella trong 25g mẫu. Trong khi đó, Việt Nam hiện chưa có quy chuẩn quy định tỷ lệ lưu hành Salmonella tại các trang trại chăn nuôi gà, cho thấy còn nhiều dư địa để hoàn thiện hệ thống giám sát trong thời gian tới.

Tiếp nối chương trình, TS. Trần Thị Quỳnh Lan, Trưởng Bộ môn Khoa học sinh học thú y, Trường Đại học Nông Lâm TP.Hồ Chí Minh, trình bày chuyên đề về vai trò của Salmonella trong chăn nuôi gia cầm và sức khỏe cộng đồng. Theo bà, mặc dù thế giới đã ghi nhận hơn 2.500 kiểu huyết thanh Salmonella nhưng phần lớn các ca bệnh trên người đều thuộc Salmonella enterica, trong đó Salmonella Enteritidis và Salmonella Typhimurium là hai chủng có ý nghĩa dịch tễ quan trọng nhất. Hai chủng này có khả năng lưu hành rộng trong đàn gia cầm và là nguyên nhân của nhiều vụ ngộ độc thực phẩm trên thế giới.

TS. Trần Thị Quỳnh Lan trình bày tham luận về tầm quan trọng của kiểm soát Salmonella đối với chăn nuôi gia cầm và sức khỏe cộng đồng.

TS. Trần Thị Quỳnh Lan cho biết: “Điều đáng lo ngại là nhiều đàn gà mang Salmonella nhưng không có biểu hiện lâm sàng. Vi khuẩn vẫn âm thầm tồn tại trong đường ruột, phát tán ra môi trường và rất khó được phát hiện nếu không có chương trình giám sát thường xuyên”.

Theo đó, giải pháp men tiêu hóa Probizym được đề cập với khả năng ức chế Salmonella, cân bằng hệ vi sinh đường ruột, hỗ trợ tiêu hóa và tăng cường sức khỏe đường ruột cho đàn gia cầm.

Theo bà, đây chính là nguyên nhân khiến Salmonella dễ lưu tồn qua nhiều lứa nuôi và hình thành vòng lây nhiễm kéo dài trong môi trường chăn nuôi. Bên cạnh đó, mỗi chủng Salmonella lại có đặc điểm sinh học khác nhau. Nếu S. Enteritidis có khả năng xâm nhập cơ quan sinh sản của gà mái và truyền dọc sang trứng, thì S. Typhimurium lại tồn tại rất bền trong môi trường, phát tán thông qua phân, côn trùng, chuột và nguồn nước ô nhiễm. Chính vì vậy, việc kiểm soát Salmonella đòi hỏi các biện pháp phòng ngừa phải được triển khai đồng bộ ở nhiều mắt xích khác nhau của chuỗi sản xuất.

Mở hướng kiểm soát Salmonella bằng an toàn sinh học

Tiếp nối phần phân tích về nguy cơ dịch tễ và cơ chế lây lan của Salmonella, hội thảo công bố kết quả nghiên cứu thực địa tại các trang trại gà thịt ở Bình Dương và TP.Hồ Chí Minh. Kết quả khảo sát được xem là cơ sở để xây dựng các giải pháp kiểm soát Salmonella phù hợp với điều kiện chăn nuôi trong nước.

Đại diện nhóm nghiên cứu, ThS. Nguyễn Thị Thùy Dung và ThS. Lê Hữu Ngọc, Bộ môn Bệnh truyền nhiễm và Thú y cộng đồng, Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM, cho biết nghiên cứu được thực hiện từ tháng 7/2023 đến tháng 12/2024 tại các huyện Phú Giáo, Bàu Bàng và Dầu Tiếng.

Khảo sát trên 67 trang trại với 1.357 mẫu cho thấy có 61 trang trại (91%) phát hiện Salmonella. Trong tổng số mẫu xét nghiệm, 504 mẫu dương tính, chiếm 37%.

Các mẫu có tỷ lệ dương tính cao nhất gồm nền chuồng (62%), bụi (52%), côn trùng (49%), tiếp đến là thức ăn (36%), mẫu swab lỗ huyệt (33%), nước máng uống (21%) và nước đầu nguồn (10%). Trong các chủng được định danh, Salmonella Typhimurium chiếm 10,9%, còn Salmonella Enteritidis khoảng 1%.

ThS. Nguyễn Thị Thùy Dung báo cáo kết quả nghiên cứu, giám sát sự lưu hành của Salmonella tại các trang trại gà thịt ở Bình Dương (cũ).

Theo nhóm nghiên cứu, kết quả cho thấy Salmonella không chỉ tồn tại trên đàn gà mà còn lưu hành rộng trong toàn bộ môi trường chăn nuôi. Nền chuồng, bụi và côn trùng là những nguồn lưu giữ mầm bệnh quan trọng, có thể tiếp tục phát tán vi khuẩn giữa các lứa nuôi nếu công tác vệ sinh, sát trùng không được thực hiện triệt để.

Kết quả phân tích cũng cho thấy nhiều yếu tố quản lý ảnh hưởng đến nguy cơ lưu hành Salmonella. Một số khu vực như Phú Giáo và Dầu Tiếng ghi nhận tỷ lệ phát hiện vi khuẩn cao hơn trên các mẫu nền chuồng, côn trùng và nguồn nước, phản ánh sự khác biệt về điều kiện môi trường và phương thức quản lý giữa các vùng chăn nuôi.

Trình bày chuyên đề về an toàn sinh học, PGS.TS. Lê Thanh Hiền, Trưởng Bộ môn Bệnh truyền nhiễm và Thú y cộng đồng, nhấn mạnh an toàn sinh học là giải pháp cốt lõi để cắt đứt chuỗi lây truyền Salmonella. “An toàn sinh học không chỉ là khử trùng chuồng trại mà là hệ thống quản lý tổng thể, từ con giống, thức ăn, nguồn nước, người và phương tiện ra vào đến kiểm soát côn trùng, động vật trung gian và vệ sinh sau mỗi lứa nuôi”.

PGS.TS. Lê Thanh Hiền, trình bày chuyên đề về an toàn sinh học.

Theo ông Hiền, các biện pháp cần được triển khai đồng bộ từ khâu nhập giống, quản lý thức ăn, nước uống, vệ sinh hệ thống đường ống, kiểm soát chuột, ruồi, bọ cánh cứng đến quy trình làm sạch, sát trùng chuồng trại trước khi tái đàn.

Trước vấn đề đó, bộ giải pháp sát trùng chuồng nuôi gồm Virox Fumigeno và Aquazix Plus AG, giúp khử khuẩn môi trường chăn nuôi, loại bỏ mầm bệnh và màng sinh học, góp phần nâng cao an toàn sinh học và giảm nguy cơ lây nhiễm trong trang trại.

Nhóm nghiên cứu cũng đánh giá mức độ thực hiện an toàn sinh học tại 67 trang trại bằng bộ tiêu chí BioCheck.Ugent® kết hợp quy chuẩn trong nước. Kết quả cho thấy các trang trại thực hiện tốt vệ sinh sát trùng, quản lý xác gia cầm, phân khu sản xuất và kiểm soát côn trùng có nguy cơ xuất hiện Salmonella thấp hơn.

Để kiểm chứng hiệu quả, nhóm nghiên cứu xây dựng mô hình thực nghiệm kết hợp nhiều giải pháp như sử dụng con giống sạch bệnh, vệ sinh chuồng trại triệt để, làm sạch hệ thống nước, kiểm soát côn trùng và bổ sung chế phẩm hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột. Mô hình bước đầu giúp giảm sự lưu hành Salmonella trong môi trường chăn nuôi, đồng thời cải thiện các chỉ tiêu kỹ thuật của đàn gà.

Đại biểu tham quan mô hình trình diễn ứng dụng an toàn sinh học và giải pháp kiểm soát Salmonella bên lề hội thảo. 

Các chuyên gia thống nhất rằng kiểm soát Salmonella cần được thực hiện xuyên suốt toàn bộ chuỗi sản xuất, từ con giống, trang trại, vận chuyển đến giết mổ. Việc tăng cường an toàn sinh học, giám sát dịch tễ và ứng dụng kết quả nghiên cứu sẽ góp phần giảm nguy cơ Salmonella, bảo đảm an toàn thực phẩm và nâng cao giá trị ngành chăn nuôi gia cầm.

ThS. Nguyễn Thanh Bình – Phó Chi Cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP. Hồ Chí Minh – tham gia thảo luận cùng các diễn giả và khách mời

Khép lại hội thảo, phiên thảo luận diễn ra sôi nổi với nhiều ý kiến trao đổi giữa các nhà khoa học, doanh nghiệp và người chăn nuôi về khả năng ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất. Các đại biểu thống nhất rằng kiểm soát Salmonella cần được triển khai đồng bộ theo chuỗi, lấy an toàn sinh học làm nền tảng, kết hợp giám sát dịch tễ, quản lý môi trường và nâng cao nhận thức của người chăn nuôi. Những kết quả được công bố kỳ vọng sẽ góp phần hoàn thiện các giải pháp kiểm soát Salmonella, hướng tới ngành chăn nuôi gia cầm an toàn, bền vững và bảo đảm an toàn thực phẩm.

T.P

Nguồn: https://nhachannuoi.vn/kiem-soat-salmonella-de-nang-cao-an-toan-chuoi-chan-nuoi-gia-cam-viet-nam-2/